Jan Smit weerstaat de elementen

P1000380-1000Pilbara, Australië – één van de oudste arealen aardkorst, grotendeels voor 3 miljard jaar geleden gevormd. Google Earth geeft een voorproef: enorme kernen van duistere eruptiva met grotendeels Archeïsche mantels rondom. Protocontinenten met kussenlava’s en daartussen lenzen van de oudste stromatolieten ter aarde; in hun mantels enorme formaties van gebandeerd ijzererts, afzettingen op oeroude oceaanbodems. In deze laatste, lagen die het gevolg waren van meteorietinslagen van toen. Jan Wijbrans en Jan Smit leidden ons er doorheen, op een memorabele veldtocht: ‘de Eendracht’.

Achterland heet Outback in Australië; ‘back o’Bourke’ is een term voor de achterste Achterhoek. Pilbara ligt ‘achter de Zwarte bergen’ in Marten Toonder’s terminologie. Ook het heetste stuk Australië qua klimaatsverwachting en bovendien een reputatie voor overstromingen en temperatuurswisselingen. We reisden er dus bij Australische winterdag naar toe langs de westkust, in juni 2008. In het dorp Carnarvon werd gekampeerd, tussen vutters in woonwagens. Idyllisch in sluiers van schaduw onder de parasoltakken van roze-peper-bomen; we plukken verse peperbossen; er vlogen zwermen roze kakatoes langs, er was een relaxed avondmaal met grote blikken bier. Dit vie-en-rose besloot, in het holst van de nacht, met het opsteken van een vliegende storm. De in de stenige ondergrond pover verankerde tenten vlogen met de storm mee, hulpeloos kropen vooral oudere en antieke docenten rond onder lappen tentdoek terwijl er stortregens plotseling neerkletterden – de statistieken ten spijt….

Jan was overal; raapte tentpalen op, duwde beddegoed terug naar het droge, improviseerde tentharingen, begeleidde herderlijk verraste tentbewoners. Het leek alsof er meerdere Jan Smitten rondrenden; snel en doortastend schade herstellend en erger voorkomend. Dat geen van de verschrikte, doornatte en verkilde donsjongen (oude geleerden toch) er iets anders aan overhield dan de herinnering, dat was de verdienste van Jan!

Grappig – hij verbaasde zich over het uitblijven van het gebruikelijke geweeklaag over de weerselementen, naderhand. Dat toch lag deels aan het prachtige geologische deel. Deels was dat aan Jan te danken – met hem erbij deerden storm en regen niet.

De reis door bleef hij verrassen met inventieve oplossingen. Een fraaie maannacht werd doorgebracht in Aussie openluchtslaapzakken van canvas, de ‘swags’, echte goudzoekerscocons. Mij groeide de rijp in snor en wenkbrauwen, en scheen de maan dwars door de dromen. Jan echter had het goed voor elkaar. Hij vond een oud stuk golfplaat, dat hij tot een afdak knutselde op een onderstel van gaffels en bonestaken uit dorre eucalyptustakken. Jan sliep als een …. Smit! Een veldwerker pur sang, een kameraad uit duizenden, een geleerde als weinigen.

Bert Boekschoten – Trein van Groningen naar Amsterdam, 23 oktober 2013

P1000408-1000 P1000256-1000 Pilbara (2)-1000